Zaburzenia czynności pęcherza mogą zależeć od organicznych zmian w układzie nerwowym, stanowiąc podstawę do rozpoznania pęcherza neurogennego. Mogą też występować bez uchwytnych strukturalnych zaburzeń budowy układu nerwowego i oceniane są jako nabyte zmiany czynnościowe. Przyczyną ich mogą być również anatomiczne wrodzone nieprawidłowości w budowie pęcherza.

Ujednolicenie nazewnictwa zaburzeń w oddawaniu moczu ma duże znaczenie w kontaktach między zespołami specjalistycznymi, zajmującymi się leczeniem dzieci z tymi zaburzeniami. Prawidłowa ocena i zakwalifikowanie zaburzeń w oddawaniu moczu są też ważne przy planowaniu badań diagnostycznych i leczenia.

Pollakisuria polega na zwiększonej częstości mikcji, przy zachowanej prawidłowej dobowej ilości moczu.

Nykturia oznacza kilkakrotne oddawanie moczu w nocy. W części przypadków może być wynikiem przewagi diurezy nocnej nad dzienną we wczesnych okresach niewydolności nerek.

Poliuria - czyli wielomocz wiąże się z reguły z polidypsją. Wypijanie dużych ilości płynów bardziej zwraca uwagę otoczenia, dlatego w wywiadach łatwiej jest ustalić istnienie polidypsji niż poliurii.

Dysuria to bolesne, częste oddawanie moczu.

Incontinentio uranie - nieotrzymanie moczu jest szerokim pojęciem określającym wiele postaci mimowolnego oddawania moczu. Określenie to powinno być zarezerwowane dla bezwiednego wyciekania moczu spowodowanego wadami budowy lub unerwienia dolnego odcinka dróg moczowych.

Enuresis określa bezwiedne oddawanie moczu w dzień lub w nocy.

Enuresis nocturna - moczenie nocne, jest zaburzeniem czynnościowym, istotnym po 5. roku zycia, gdy czynność oddawania moczu powinna być kontrolowana również w nocy. Gdy moczenie nocne występuje nieprzerwanie od wczesnego dzieciństwa i nie towarzyszy mu moczenie dzienne, określane jest jako moczenie nocne pierwotne. Jeśli występuje u dziecka, które poprzednio nie moczyło się w nocy, lub jeśli towarzyszy temu moczenie dzienne, można przyjąć, że jest to moczenie nocne wtórne.

Pierwotne moczenie nocne rozpoznać można u dzieci powyżej 5. roku zycia, jeżeli bezwiedne oddawanie moczu w nocy nie przerywa snu i utrzymuje się bez przerwy od najwcześniejszego okresu zycia, powtarza się, częściej niż 3 razy w tygodniu, nie towarzyszy mu moczenie dzienne, a w badaniu klinicznym i w badaniach pracownianych nie stwierdza się istotnych odchyleń od stanu prawidłowego. W wywiadach bardzo często udaje się ustalić występowanie moczenia nocnego w najbliższej rodzinie.
Pierwotne moczenie nocne jest najczęstszym rodzajem zaburzeń w oddawaniu moczu. Występuje z reguły u dzieci zdrowych, jednak jego odróżnienie od wtórnego moczenia nocnego wymaga wnikliwych wywiadów, badania fizykalnego i badan pracownianych przed podjęciem decyzji leczenia.
Przyczyny wtórnego moczenia nocnego może być każdy rodzaj wielomoczu, choroba układu moczowego, a często, zaskakujące w ocenie dorosłych, zaburzenia emocjonalne u dziecka, które moczeniem nocnym reaguje na trudne dla niego sytuacje życiowe.
Ustalenie rozpoznania pierwotnego moczenia nocnego opiera się na wykluczeniu innych przyczyn bezwiednego oddawania moczu w czasie noc­nego snu. W tym celu konieczne jest zebranie szczegółowych wywiadów i badanie fizykalne z oceną stanu neurologicznego, czucia okolicy krocza, wyglądu ujścia zewnętrznego cewki moczowej, z obejrzeniem i palpacyjnym badaniem okolicy lędźwiowo - krzyżowej kręgosłupa i z kilkakrotnym pomiarem ciśnienia tętniczego. Wskazana jest ocena stanu psychicznego i rozwoju umysłowego dziecka oraz jego sytuacji rodzinnej. Z badan labora­toryjnych trzeba wykonać badanie ogólne i posiew moczu, orientacyjne próbę zagęszczania moczu, badanie stężenia glukozy, mocznika, kreatyniny oraz jonogramu surowicy. Pożądane jest wykonanie w każdym przypadku bada­nia USG z oceną zalegania moczu w pęcherzu po mikcji, a w przypadkach wątpliwych cystografii mikcyjnej i badania urodynamicznego. Wyniki wymienionych badan powinny być w pierwotnym moczeniu nocnym prawidłowe. Wyjątek stanowi badanie urodynamiczne, którego wynik może wykazać niestabilność pęcherza u niektórych dzieci z pierwotnym moczeniem nocnym.

Pierwotne moczenie nocne występuje u 10-20% dzieci w wieku 5 lat, częściej u chłopców, niż u dziewczynek. Samoistne remisje występują z częstością około l5% rocznie. W wieku 20 lat nadal moczy się 1-3 % ludzi, u których w dzieciństwie występowało samoistne moczenie nocne. W skali światowej szacuje się, ze około 100 milionów ludzi moczy się bezwiednie w no­cy.
Pierwotne moczenie nocne często występuje rodzinnie. Badania rodzin dzieci z moczeniem nocnym wykazują, że u 20% matek i u 35% ojców występowało moczenie nocne w okresie dzieciństwa. Gdy jedno z rodziców moczyło się w dzieciństwie, ryzyko wystąpienia moczenia nocnego u dziec­ka wynosi 45%, a wśród dzieci, których obydwoje rodzice moczyli się w dzieciństwie - 75%. Wśród jednojajowych bliźniąt pierwotne moczenie nocne występuje dwa razy częściej, niż u dwujajowych.
Patogeneza
Rodzinne występowanie pierwotnego moczenia nocnego świadczy o roli czynników genetycznych; typ dziedziczenia nie został jednak poznany. Na podstawie badania wielu rodzin, w których występowało moczenie nocne wysuwano różne hipotezy: o dziedziczeniu autosomalnym dominującym, recesywnym z penetracją. 50%, dziedziczeniu zależnym od pojedynczego nieokreślonego genu, wreszcie od dominującego genu i zewnętrznych czyn­ników środowiskowych.
W świetle ostatnich badan można przyjąć, ze występowanie pierwotnego moczenia nocnego związane jest z obecnością dwóch markerów, znajdujących się na długim ramieniu chromosomu 13. Markery te określają "gen moczenia" i znane są pod nazwa ENUR 1. Nieznane są korelacje istniejące pomiędzy mutacjami ENUR 1 a fenotypami klinicznymi pierwotnego moczenia nocnego. Można przypuszczać, ze pierwotne moczenie nocne ma różnorodne podłoże genetyczne.
Pacjenci z pierwotnym moczeniem nocnym mają na ogol prawidłową pojemność pęcherza w ciągu dnia. Na podstawie badan urodynamicznych nie można powiedzieć, czy niestabilność mięśnia wypieracza pęcherza odgrywa role w patogenezie moczenia nocnego. Według większości autorów niestabilność wypieracza występuje z podobną częstością w ciągu dnia u dzieci moczących się w nocy i nie moczących się. Natomiast badania przeprowadzone u dzieci z moczeniem nocnym w godzinach nocnego snu wykazały, ze spontaniczne skurcze mięśnia wypieracza występuje przy biernym wypełnianiu pęcherza u 50% dzieci z moczeniem nocnym, a pod wpływem czynnego wypełniania pęcherza przy cystometrii u wszystkich. Te obserwacje przemawiają za tym, ze w czasie snu, gdy kontrola ośrodkowego układu nerwowego nad oddawaniem moczu zmniejsza się, zwiększają się sponta­niczne skurcze mięśnia wypieracza pęcherza pod wpływem słabych bodźców. Zwiększenie siły bodźca poprzez czynne wypełnianie pęcherza zwiększa częstość występowania skurczów mięśnia wypieracza pęcherza.
Cześć dzieci moczących się w nocy moczy się również w czasie snu w ciągu dnia. Dużą część moczących się w nocy dzieci, cechuje bardzo głęboki sen, z którego trudno je wybudzić. Zależność moczenia od snu, wskazywać może na rolę kontroli kory mózgowej nad czynnością pęcherza w patogenezie samoistnego moczenia nocnego.
Badania EEG przeprowadzone u dzieci z pierwotnym moczeniem noc­nym wykazały, ze moczenie może wystąpić w okresie snu i głębokiego i płytkiego. Jednak subiektywne odczucia starszych dzieci z pierwotnym mocze­niem nocnym wskazują na to, ze moczenie zdarza się wtedy, gdy śpią bardzo mocno i trudno jest się im zbudzić.
U dzieci z pierwotnym moczeniem nocnym nie wykazano większej częstości zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania, niż w grupie ich rówieśników, chociaż długo utrzymujące się moczenie nocne może stwarzać szereg problemów psychologicznych. Stres związany z moczeniem nocnym staje się tym bardziej dolegliwy, im starsze jest dziecko.
Istnieją duże wątpliwości, czy problemy emocjonalne nasilają mocze­nie nocne, czy przeciwnie - moczenie nocne jest bezpośrednią przyczyną problemów emocjonalnych. Wydaje się, ze obie sytuacje są możliwe i trudne do odróżnienia. Przyjmuje się, ze moczenie nocne występujące w następstwie trudnych dla dziecka problemów emocjonalnych nie powinno być traktowane jako pierwotne moczenie nocne i wymaga innego leczenia. Jed­nak ocena przeżyć i stresów u dziecka jest bardzo trudna. Część dzieci, u któ­rych wszystkie dane wskazują. na to, ze występuje u nich pierwotne moczenie nocne, przestają się moczyć np. w okresie wakacji lub przy zmianie otoczenia.
W sytuacji, gdy utrzymujące się długo moczenie nocne powoduje wystąpienie lub nasilenie problemów psychologicznych, pomocna jest konsultacja psychologa i psychiatry, a w leczeniu warto zastosować działania wychowawcze i psychoterapeutyczne, równolegle lub bezpośrednio przed leczeniem farmakologicznym, ponieważ każda z tych dwóch metod stosowana oddzielnie może nie być w pełni skuteczna.
W 1952 roku Poulton zwrócił uwagę na to, ze dzieci z moczeniem noc­nym wytwarzają 2-3 razy więcej moczu w nocy niż ich nie moczący się w nocy rówieśnicy. Prawidłowo, u dzieci w wieku powyżej 5 lat diureza dzienna jest większa niż nocna. Jest to wynikiem dobowego rytmu wydzielania hormonu antydiuretycznego (wazopresyny), które jest większe w godzinach nocnych. U niektórych dzieci w wieku 5 lat brak jest tego dobowego rytmu wydzielania hormonu antydiuretycznego, co powoduje zwiększoną diurezę nocną. Według różnych opracowań 25-100% pacjentów z pier­wotnym moczeniem nocnym nie ma zwiększonego wydzielania hormonu antydiuretycznego w godzinach nocnych. Brak prawidłowego rytmu sekrecji hormonu antydiuretycznego może być u nich główną przyczyną zwiekszonej w godzinach nocnych diurezy, prowadzącej do moczenia nocnego. U 25% spośród nich dochodzi z czasem do normalizacji dobowego rytmu wydzielania hormonu antydiuretycznego, z rownoczesną poprawą lecz nie zawsze z całkowitym ustapieniem moczenia nocnego.
Małe stężenie hormonu antydiuretycznego w godzinach nocnych, powoduje małą przepuszczalność cewek zbiorczych dla wody, a w efekcie zmniejszenie reabsorpcji wody. Powoduje to gromadzenie się w pęcherzu dużych ilości rozcieńczonego moczu.
Na wydzielanie hormonu antydiuretycznego wpływa wiele bodźców, których współdziałanie może decydować o jego stężeniu w surowicy w go­dzinach nocnych. Między innymi wypełnienie pęcherza stanowi bodziec do zwiększonej sekrecji hormonu antydiuretycznego. Nie można więc wykluczyć, ze oddanie moczu i opróżnienie pęcherza w czasie snu stanowi przyczynę zmniejszonej sekrecji hormonu antydiuretycznego, a z kolei małe jego stężenie powoduje nocny wielomocz powodujący moczenie nocne.
Większość pierwszych, a u niektórych dzieci jedynych w okresie nocy epizodów moczenia nocnego występuje w pierwszych 4-5 godzinach snu, gdy przekroczona zostaje pojemność pęcherza moczowego. Liczne badania wykazały, ze dzieci z moczeniem nocnym mają taką samą pojemność pęcherza moczowego jak ich rówieśnicy, chociaż pojemność ta jest za mała w stosunku do dużych ilości moczu produkowanego przez dziecko z moczeniem nocnym w godzinach nocnych .
Wysunięto tez hipotezę, ze przyczyną moczenia nocnego jest opóźnione dojrzewanie 2 procesów: 1 - odpowiedzi ośrodkowego układu nerwowego, w postaci spłycenia lub przerwania snu, w okresie przepełnienia pęcherza, 2 - zahamowania przez ośrodkowy układ nerwowy mikcji, która następuje bez przerwania snu. Opóźnienie dojrzewania obu procesów musi współistnieć, by wystąpiło moczenie nocne, ale przywrócenie prawidłowego przebiegu nawet jednego z nich daje dobry wynik leczniczy.
Wykazano na podstawie przeprowadzonego w grupie dzieci z pierwotnym moczeniem nocnym równoczesnego badania EEG i urodynamicznego, ze można u nich wyróżnić 3 typy zaburzeń czynności Pęcherza: Typ I     - stabilny wypieracz pęcherza z wyrażoną w zapisie EEG reakcją na epizod bezwiednego oddania moczu w czasie snu. Typ II a - Stabilny wypieracz pęcherza i brak odpowiedzi w zapisie EEG
na epizod oddania moczu w czasie snu. Typ II b- Niestabilny mięsień wypieracz pęcherza i brak odpowiedzi w zapi­sie EEG na oddanie moczu w czasie snu.

Po pewnym czasie u dzieci z zaburzeniami typu II b charakter zmian zmienia się na typ II a lub typ I. Świadczy to o dojrzewaniu odpowiedzi ośrodkowego układu nerwowego na wypełnienie i skurcze pęcherza.
U 47% ludzi, u których w dzieciństwie występowało pierwotne mocze­nie nocne, w okresie dorosłego zycia występuje nykturia. Oddają oni mocz kilka razy w ciągu nocy. Wśród nich więcej jest kobiet niż mężczyzn. Przejście moczenia nocnego w nykturię może świadczyć o przetrwaniu małego wydzielania hormonu antydiuretycznego w godzinach nocnych lub o utrzymującej się niestabilności mięśnia wypieracza pęcherza.
Na podstawie przytoczonych danych, można wysunąć hipotezę o niejednolitej i trudnej do ustalenia u poszczególnych dzieci patogenezie mocze­nia nocnego. U części dzieci zasadniczą rolę odgrywa brak zwiększonego wydzielania hormonu antydiuretycznego w godzinach nocnych. U innych wykazano istnienie dysproporcji między pojemnością pęcherza a ilością powstającego w godzinach nocnych moczu, z pogłębieniem niedoboru hormonu antydiuretycznego w następstwie zahamowania jego wydzielania pod wpływem opróżnienia pęcherza. U niektórych dzieci nieprzerwanie snu pod wpływem przepełnienia pęcherza jest wyrazem zachowania wczesnodziecięcych reakcji, co wyraża się opóźnionym dojrzewaniem dwóch elementów kontroli ośrodkowego układu nerwowego nad czynnością pęcherza: opóźnienie dojrzewania reakcji powodującej spłycenie snu pod wpływem przepełnienia pęcherza i skurczów mięśnia wypieracza i opóźnienie dojrze­wania reakcji zapewniającej ośrodkowe hamowanie skurczów mięśnia wy­pieracza pęcherza w czasie snu.
Być może, u niektórych dzieci kilka współistniejących czynników patogenetycznych decyduje o utrzymywaniu się moczenia nocnego i trudnościach jego leczenia.

Leczenie niefarmakologiczne
Wstępna faza leczenia polega na ustaleniu korzystnego dla dziecka z moczeniem nocnym trybu zycia i diety.
Po wczesnej kolacji należy ograniczyć ilość płynów przyjmowanych przez dziecko przed zaśnięciem. Nakaz całkowitego zaniechania picia płynów w godzinach wieczornych jest dla dziecka bardzo męczący i nie przynosi pożądanych efektów. Ważne jest by przed snem i w nocy dziecko nie było pojone. Należy unikać wieczorem napojów gazowanych oraz jarzyn i owoców, ze względu na ich moczopędne działanie. Natomiast w ciągu dnia dieta powinna być bogata w owoce i jarzyny. Przed snem dziecko powinno oddać mocz, żeby rozpocząć nocny sen z pustym pęcherzem. Przestrzeganie leżenia po południu przez około godzinę zmniejsza stopień zmęczenia powodującego bardzo głęboki sen w nocy. U niektórych dzieci wzmacnia się kontrole nad pęcherzem i ułatwia się budzenie przy przepełnieniu pęcherza przez wprowadzenie obowiązku pomocy rano przy zmianie zmoczonej bielizny. Podobny cel spełnia uczestniczenie przez dziecko w prowadzeniu zeszytu obserwacji, w którym zapisywane są noce "suche" i "mokre". Za noce "mokre" nie wolno karcić, za noce "suche" należy chwalić i cieszyć się nimi razem z dzieckiem. Karcenie z powodu zmoczenia łóżka niepotrzebnie zawstydza dziecko i pogłębia stres związany z moczeniem nocnym. Nie po­winno się używać pieluszek, ani pieluchomajtek u dzieci powyżej 3. roku zycia. Używanie ich opóźnia rozwój kontroli nad pęcherzem.
Istnieje szereg metod prowadzących do zwiększenia pojemności pęcherza moczowego i do rozwoju kontroli ośrodkowego układu nerwowego nad jego czynnością. Ćwiczenia zwiększające pojemność pęcherza polegają na nauce oddawania moczu w regularnych odstępach czasu w ciągu dnia. Obfite w ciągu dnia dostarczanie płynów w celu uzyskania dużej diurezy i stopniowe wydłużanie odstępów między oddawaniem moczu sprzyjają zwiększeniu pojemności pęcherza. Przerywanie mikcji w czasie oddawania moczu ćwiczy kontrolę nad zwieraczem cewki.

Najskuteczniejszą metodą leczenia moczenia nocnego są alarmy dźwiękowe, włączające się po oddaniu przez dziecko pierwszych kropli moczu w czasie snu.Zasada działania alarmów opiera się na zamknięciu obwodu elektrycznego po oddaniu pierwszych kropli moczu na specjalną wkładkę. lub do majteczek z wkładką co wywołuje sygnał dźwiękowy. Sygnał ten spełnia rolę bodźca hamującego oddanie całej porcji moczu. Celem tej metody leczenia jest ćwiczenie świadomej kontroli nad oddawaniem moczu. Leczenie moczenia nocnego metody alarmu jest skuteczne u około 75% dzieci, a nawroty moczenia występują, u 20-40%.
Budzenie w nocy zawsze o tej samej porze, zwykle po3-4 godzinach snu można łączyć z włączeniem głośnego dzwonka budzika. Zastępuje to do pewnego stopnia metody alarmu, lecz jest bardziej kłopotliwe i mniej sku­teczne. U całkowicie wybudzonego dziecka uzyskuje się zwykle pożądany wynik po upływie 3-4 tygodni. Niecałkowite wybudzanie i oddawanie mo­czu przez śpiące dziecko utrwala jego dotychczasowe nawyki.
Niefarmakologiczne metody przeciwdziałania moczeniu nocnemu u części dzieci doprowadzają do ustąpienia tej nieprawidłowości są jednak czasochłonne i wymagają dużego zaangażowania nie tylko dziecka i jego opiekunów lecz również zlecającego je lekarza.

Leczenie farmakologiczne
Imipramina jest najdawniej stosowanym lekiem w pierwotnym moczeniu nocnym. Zwiększa ona opór cewkowy, powoduje zwiotczenie mięsni gładkich i powoduje spłycenie snu. Skuteczna dawka stosowana raz na dobę przed snem u dzieci z moczeniem nocnym wynosi 1 -2,5 mg/kg. Leczenie imipraminą warto zaczynać od najniższej dawki. W trakcie jej stosowania rzadko występują objawy niepożądane: suchość w jamie ustnej, zaburzenia akomodacji, zaparcia, rozdrażnienie i bezsenność, nudności, wymioty, brak łaknienia, biegunka, uszkodzenie wątroby, alergiczne wysypki skórne, nadwrażliwość na światło, niedociśnienie ortostatyczne, zaburzenia rytmu serca. Mimo, ze objawy te występują rzadko i nigdy łącznie, dziecko leczone imipramina. musi pozostawać pod kontrolą lekarską. Skuteczność imipraminy w moczeniu nocnym ocenia się na 30-46%, z nawrotami moczenia nocnego po przerwaniu jej podawania -u 50% dzieci. Skuteczność ta jest więc mniejsza, niż skuteczność alar­mów dźwiękowych, ale lek jest łatwo dostępny i tani. Zastosowanie znajduje szczególnie u dzieci, u których celowe jest uzyskanie spłycenia snu. W przypadkach opornych na leczenie samym alarmem dźwiękowym uzasadnione jest stosowanie imipraminy razem z alarmem lub z innymi lekami.
Chlorowodorek oksybutyniny powoduje zwiotczenie mięśni gładkich pęcherza a tym samym zwiększa jego pojemność. Stosuje się go w dawce 5 mg 2-3 razy na dobę, niezależnie od masy ciała. Działania niepożądane: suchość w ustach, zaparcia, zaburzenia widzenia, nudności, wymioty i trudności koncentracji zależą od dawki i mogą być wskazaniem do jej zmniejszenia. Podstawowym warunkiem stosowania tego leku jest wykluczenie przeszkody podpęcherzowej. W moczeniu nocnym chlorowodorek oksybutyni­ny jest szczególnie przydatny u dzieci z małą pojemnością pęcherza, manifestującą się koniecznością częstego oddawania moczu w dzień. Jest on skuteczny w tych przypadkach u ponad 60% dzieci. Wykazano skuteczność łącznego stosowania oksybutyniny i imipraminy.
Desmopresyna jest to syntetyczny analog hormonu antydiuretycznego, o silniejszym od naturalnego hormonu działaniu antydiuiretycznym i znacznie słabszym działaniu hipertensyjnym. Powoduje niezwykle rzadko działania niepożądane, jeśli jest stosowany prawidłowo. Do niepożądanych działań nalezą bóle głowy i przejściowe objawy za strony przewodu pokarmowego. U dzieci z nawykiem przyjmowania dużych ilości płynów i u dzieci w okresie poplidypsji i poliurii spowodowanej wczesnym okresem przewlekłej niewydolności nerek, może pod wpływem desmopresyny wystąpić zatrucie wodne z obniżeniem stężenia sodu surowicy. W tej sytuacji często dochodzi do drgawek.
Istnieją różnice poglądów co do skuteczności desmopresyny u dzieci z moczeniem nocnym, mających prawidłowy rytm wydzielania hormonu antydiuretyucznego i zachowaną zdolność zagęszczania moczu. Ponieważ nie ma ścisłej zależności między zdolnością zagęszczania moczu a skutecznością desmopresyny, nasuwa się przypuszczenie, ze jej efekt zależy nie tylko od zmniejszenia diurezy w godzinach nocnych, lecz również od wpływu na ośrodkowy układ nerwowy. Istotny wpływ na skuteczność desmopresyny ma wiek powyżej 9.roku zycia i rodzinne występowanie moczenia nocnego. Brak efektów po stosowaniu desmopresyny można wiązać z brakiem w nerkach receptorów dla hormonu antydiuretycznego. Jednak przejściową, krótkotrwałą poprawę uzyskuje się często także u tych dzieci, u których dłuższe leczenie nie przynosi trwałych rezultatów. U wielu dzieci po zaprzestaniu stosowania desmopresyny moczenie nocne szybko nawraca. Uzasadnia to stosowanie desmopresyny w sytuacjach, gdy moczenie nocne może być dla dziecka szczególnie niewygodne i stresujące a więc w okresie wyjazdów na wakacje lub na obozy, szczególnie ze w tych sytuacjach zachowanie zalecanego trybu zycia i restrykcji dietetycznych może być bardzo trudne.
Desmopresyna produkowana jest w postaci kropli do nosa, tabletek i ampułkowanego roztworu do wstrzyknięć. Dawka podawana jednorazowo przed snem wynosi 10-40 fig, niezależnie od masy ciała. Leczenie należy zaczynać od najniższej dawki i zwiększać ją nie częściej niż co 2-3 tygodnie, w razie nie uzyskania efektu. Nie wolno przekraczać dawki maksymalnej. Leczenie trzeba kontynuować dawką która okazała się skuteczna. Na ogol starsze dzieci wymagają niższych dawek, a po zakończeniu leczenia nawroty moczenia nocnego są u nich rzadsze niż u dzieci 5-7 letnich. U młodszych dzieci desmopresyny nie należy podawać. Droga jej podania powinna być dobierana indywidualnie. Zaleca się ograniczenie przyjmowania płynów wieczorem po podaniu desmopresyny. Skuteczność desmopresyny ocenia się na 70-80%. Nawroty moczenia nocnego po zakończonym leczeniu występują u 50-60% dzieci. Korzystne efekty uzyskiwano stosując równocześnie desmopresyny i dikiofenak.
Skojarzone leczenie dwoma tub wszystkimi trzema wymienionymi lekami jest uzasadnione wtedy gdy nieskuteczne są metody niefarmakologiczne i ich po leczenie z jednym spośród wymienionych leków. Na efekt długotrwały desmopresyny można głównie liczyć u dzieci z moczeniem nocnym i ograniczoną zdolnością zagęszczania moczu w godzinach nocnych; oksybutynina bywa skuteczna u dzieci z małą pojemnością  pęcherza i niestabilnością mięśnia wypieracza, imipramina znajduje zastosowanie, gdy pożądane jest spłycenie snu i zwiększenie oporu zwieracza zewnętrznego cewki moczowej.

Butler zaproponował ujednolicone kryteria oceny uzyskanych wyników leczenia moczenia nocnego. Wstępny pomyślny wynik to 14 ko-lejnych "suchych" nocy po okresie 16 tygodni leczenia; nawrot to dwukrotne moczenie nocne w ciągu 2 tygodni; wyleczenie to nie występowanie mo­czenia w ciągu 2 lat po zakończonym leczeniu. Ponieważ nawrot moczenia nocnego następuje zwykle w okresie pierwszych 6 miesięcy po zakończonym leczeniu, w tym czasie trzeba objąć dziecko staranną obserwacją.

W grupie badanych dzieci objawom moczenia najczęściej towarzyszyły znamienne cechy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej (34 na 53 badanych). Rzadziej stwierdzano zahamowanie emocjonalne. Wśród dzieci w starszym wieku występował szerszy zakres nieprawidłowości. Stwierdzono u nich obniżone poczucie własnej wartości, skłonności do wycofywania, reakcje lękowe i agresywne oraz zaburzenia snu. Znaczna większość dzieci moczących się (34 na 53 osoby) pochodzi z rodzin dysfunkcyjnych, w których jest zaburzone poczucie bezpieczeństwa dziecka, a rodzice wykazują postawę odrzucającą, obwiniając dziecko o moczenie się.
Moczenie nocne współwystępuje z różnymi zaburzeniami natury psychogennej, których częstość narasta z wiekiem pacjentów. Nie występuje jako objaw izolowany. W młodszej grupie wiekowej współistnieje z jednym zaburzeniem emocjonalnym, najczęściej z cechami zespołu nadpobudliwości psychoruchowej. Wśród dzieci w starszym wieku u każdego badanego stwierdzono skojarzenie moczenia się z dwoma rodzajami zaburzeń, do których należą: znacząco obniżony poziom samooceny, samoakceptacji, a także trudności w radzeniu sobie, reakcje agresywne. Rozpoznawanie i eliminowanie następstw i szkód, jakie dla psychiki dziecka ma utrzymywanie się tego zaburzenia, nabiera coraz większego znaczenia.

Enuresis diurna - moczenie dzienne oznacza mimowolne oddawanie w ciągu dnia pojedynczych porcji moczu. Pojęcie to nie powinno być mylone z określeniem "incontinentio uranie".

Skąpomocz (oliguria) jest to zmniejszenie ilości moczu dobowego poniżej 400-500 ml u dorosłych. Odpowiednio u niemowląt poniżej 1 ml/kg/h oraz u większych dzieci 0,5 ml/kg/h. Spadek ilości moczu poniżej 100 ml/dobę określa się mianem bezmoczu (anuria).
Zmniejszenie diurezy występuje:

• u osób gorączkujących
• w przypadkach nadmiernej utraty wody w wyniku uporczywych biegunek, wymiotów, zlewnych potów
• w ostrej niewydolności nerek, w ostrym kłębuszkowym zapaleniu nerek, w schyłkowej mocznicy, w wodonerczu i innych przypadkach znacznego utrudnienia odpływu z dróg moczowych.

Bezmocz (anuria) - dobowa ilość moczu mniejsza od 100 ml.
Bezmocz jest niebezpiecznym dla zdrowia i życia stanem patologicznym, spowodowanym np. przez uszkodzenie lub chorobę nerki, ucisk, zatkanie kanalików nerkowych czy zaburzenie krążenia nerkowego krwi. Bezmocz, zależnie od stanu, może być leczony farmakologicznie lub, w skrajnych przypadkach, może wymagać dializy zewnątrzustrojowej lub przeszczepu nerki.

Ostatnia aktualizacja: 08/17/2008 18:31