Objawy

Główne objawy ZUM to:

- bakteriomocz

- ropomocz

- parcia bolesne

- pieczenie

- krwinkomocz

- krwiomocz

- bóle brzucha

- gorączka

- ubytek masy ciała

- niechęć do ssania

- zmiana usposobienia

- objawy dysuryczne

Objawy kliniczne ZUM różnią się w zależności od wieku i często, szczególnie w pierwszych 2 latach życia, są nietypowe:

W 1. miesiącu życia do najczęstszych objawów należą:
- zahamowanie przyrostu masy ciała,
- niechęć do jedzenia,
- wymioty,
- rzadziej drgawki i gorączka,
- a u najmłodszych noworodków - hipotermia, objawy posocznicy i żółtaczka.

W pierwszych 2 latach życia najczęstszymi objawami są:
- gorączka,
- brak łaknienia,
- brak przyrostu masy ciała,
- wymioty,
- biegunkowe stolce,
- drgawki,
- odwodnienie;

W wieku przedszkolnym z różną częstością występuje:
- gorączka,
- ból brzucha,
- zaburzenia w oddawaniu moczu;

U dzieci z ZUM w wieku szkolnym pojawia się
- gorączka,
- częste i bolesne parcie na mocz,
- ból brzucha,
- ból w okolicy lędźwiowej.

U noworodków i niemowląt rozpoznanie zakażenia układu moczowego jest trudne z powodu niecharakterystycznego i skąpoobjawowego przebiegu:
- brak łaknienia i przyrostu masy ciała,
- wymioty,
- gorączka bez uchwytnej przyczyny,
- objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego,
- przedłużona żółtaczka,
- bladość lub szare podbarwienie skóry).

Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek u noworodków i niemowląt może przebiegać wśród objawów posocznicy.

U dzieci w wieku 2 lat do najczęstszych objawów należą:
- stolce biegunkowe,
- drgawki,
- brak przyrostu masy ciała,
- gorączka,
- wymioty.

U dzieci starszych może występować:
- gorączka,
- wymioty,
- ból brzucha i w okolicy lędźwiowej oraz
- zaburzenia w oddawaniu moczu (bolesne, częste i bezwiedne oddawanie moczu).

Lokalizacja zakażenia, zwłaszcza u dzieci najmłodszych, noworodków i niemowląt, jest trudna ze względu na niespecyficzne objawy. Odróżnienie u tych dzieci zakażenia dróg moczowych od odmiedniczkowego zapalenia nerek na podstawie objawów klinicznych jest często niemożliwe i dlatego stosuje się w większości przypadków niezbyt precyzyjne rozpoznanie "zakażenie układu moczowego". W okresie niemowlęcym i wczesnodziecięcym częste występowanie gorączki tłumaczy się zakażeniami wirusowymi, co odwraca uwagę od rozpoznania ZUM.

Z drugiej zaś strony ZUM może przebiegać w sposób utajony i przy kolejnych nawrotach skąpo- lub bezobjawowo. świadczy o tym fakt zgłaszania się do nefrologa pacjentów z niewydolnością nerek lub nefropatią refluksową, którzy w dzieciństwie byli leczeni z powodu błędnie rozpoznanych nawracających zakażeń układu oddechowego, zespołu złego wchłaniania, braku łaknienia oraz zahamowania prawidłowego przyrostu masy ciała i wzrostu. Dane z wywiadu, które mają duże znaczenie dla rozpoznania, to przewlekające się lub nawracające moczenie nocne, bóle brzucha o różnej lokalizacji, nudności, wymioty oraz stany gorączkowe o niewyjaśnionej etiologii. Badanie fizykalne dziecka z zakażeniem układu moczowego poza pomiarem ciśnienia tętniczego krwi powinno obejmować dokładne badanie jamy brzusznej oraz obejrzenie ujścia cewki moczowej i sromu w celu wykluczenia zmian zapalnych.

U niektórych dzieci na podstawie objawów klinicznych można ustalić lokalizację zakażenia. Zły stan ogólny, gorączka i inne objawy ogólne przemawiają za ostrym odmiedniczkowym zapaleniem nerek, natomiast objawy dysuryczne - za zapaleniem pęcherza moczowego. U dzieci w pierwszych 2-3 latach życia uogólnianie się zakażenia jest tak szybkie, że niezależnie od obrazu klinicznego każde ZUM trzeba traktować jak ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek. U starszych dzieci blizny w nerce po przebytym ostrym odmiedniczkowym zapaleniu nerek powstają rzadko, chociaż opisywano także świeże zmiany bliznowate u dzieci bez wad układu moczowego, u których ZUM wystąpiło pierwszy raz po 5. roku życia.

Ustalenie rozpoznania powtarzających się epizodów ZUM może być trudne i wymaga wnikliwej obserwacji każdego dziecka po pierwszym epizodzie zakażenia. Kolejne, powtarzające się ZUM są coraz bardziej skąpoobjawowe, jednocześnie ryzyko wystąpienia blizn w nerkach zwiększa się z każdym epizodem.

Kryteria rozpoznania przewlekłego odmiedniczkowego zapalenia nerek uległy zmianie po rozpowszechnieniu badań scyntygraficznych. Nierównomierny wychwyt radioizotopu przez nerki i nierówny obrys zewnętrzny tych narządów można stwierdzić już we wczesnym okresie przewlekłych pozapalnych zmian w nerkach, kiedy wynik badania USG jest jeszcze prawidłowy. Za pomocą współczesnych metod badania scyntygraficznego przewlekłe pozapalne zmiany w nerkach można wykryć w okresie, gdy ciśnienie tętnicze i czynność nerek są jeszcze prawidłowe.

Stwierdzenie typowych zmian w badaniu izotopowym nerek 5-8 miesięcy po przebytym ostrym odmiedniczkowym zapaleniu nerek stanowi podstawę rozpoznania utrwalonych blizn. Rozwój zmian bliznowatych w późniejszym przebiegu może wynikać z powtarzających się zakażeń, przeciążenia nienaruszonych nefronów oraz niekontrolowanego nadciśnienia, które należy do typowych objawów klinicznych postępującego bliznowacenia nerki.

Do grupy ryzyka wystąpienia przewlekłego odmiedniczkowego zapalenia nerek należą przede wszystkim dzieci: u których pierwszy epizod ZUM wystąpił w pierwszych 2 latach życia; których nie leczono lub leczenie rozpoczęto z opóźnieniem; z wadami układu moczowego (głównie z odpływem pęcherzowo-moczowodowym), u których nie prowadzono skutecznego zapobiegania nawrotom ZUM.

Zaburzenia oddawania moczu w zakażeniach układu moczowego
W ostrym okresie zakażenia układu moczowego zaburzenia oddawa­nia moczu są objawem częstym lecz niestałym. Zaburzenia tego typu występują najczęściej u starszych dzieci w następstwie zmian zapalnych w pęcherzu moczowym. Polegają one na częstomoczu, bolesnym parciu na mocz, bólu przy oddawaniu moczu, niekiedy na popuszczaniu moczu. Osłabienie mięśni ściany pęcherza może prowadzić do niewydolności zastawkowego mechanizmu ujść pęcherzowych moczowodów i powodować wystąpienie przejściowo odpływu pęcherzowo-moczowodowego określanego jako sródzapalny.
Zaburzenia w oddawaniu moczu mogą utrzymywać się przez długi czas po wyleczeniu zakażenia układu moczowego. Dysuria i popuszczanie moczu mogą powodować dyskomfort psychiczny prowadzący do wstrzymywania mikcji. Świadomy lub podświadomy skurcz zwieracza zewnętrznego cewki moczowej lub niepełny jego rozkurcz w czasie mikcji mogą, prowadzić do powstania czynnościowej przeszkody podpęcherzowej, co przy skurczach mięśnia wypieracza prowadzi do nieprawidłowej turbulencji moczu w pęcherzu, Sprzyja to nawrotom zakażeń poprzez cofanie się bakterii z uj­ścia cewki moczowej do pęcherza. W takiej sytuacji cystografię mikcyjną wykonuje się w celu wykluczenia obecności odpływu pęcherzowo-moczowodowego. W wielu przypadkach nie stwierdza się odpływu pęcherzowo-moczowodowego lecz pogrubienie i beleczkowanie ścian pęcherza, niekiedy z obecnością nabytych uchyłków. Nabyte uchyłki nie zawierają włókien mięśniowych i dlatego nie opróżniają się całkowicie w czasie mikcji. Zale-ganie w nich moczu sprzyja nawrotom zakażeń układu moczowego. Cewka moczowa jest u tych dzieci zwykle poszerzona poniżej szyi pęcherza i zwęża się w okolicy ujścia zewnętrznego. Jej obraz może błędnie sugerować obecność zastawki cewki tylnej u chłopców i zwężenia ujścia zewnętrznego cewki u dziewczynek.
Leczenie
Należy jak najwcześniej rozpoczynać leczenie nawrotów zakażeń i zachęcać dziecko do częstego oddawania moczu. Dokonanie po oddaniu mo­czu powtórnej mikcji z udziałem tłoczni brzusznej, zapewnia zmniejszenie zalegania moczu w pęcherzu. Zaniechanie leczenia może prowadzić do wystąpienia choroby Hinmana.

Ostatnia aktualizacja: 08/17/2008 18:31