Diagnostyka laboratoryjna - REFLUKS, ZUM, WADY UKŁADU MOCZOWEGO

Czego możemy wymagać od laboratorium mikrobiologicznego oddając mocz na posiew:
1. Laboratorium powinno poinformować następnego dnia o tym czy jest wzrost bakterii.
2. Następnego dnia lub po 48 godzinach czy jest wzrost grzybów.
3. Antybiogram powinien być maksymalnie po 2-3 dniach.
4. Identyfikacja:
a) stwierdzenie czy są to bakterie gram dodatnie czy gram ujemne powinno być następnego dnia,
b) identyfikacja szczepu do nazwy np: staphylococcus saprofiticus lub proteus vulgaris po dwóch dniach a maksymalnie trzeciego dnia.
5. Całkowity wynik posiewu powinien być wydany po maksymalnie 3-4 dniach.
Jeśli laboratorium zakłada tygodniowy czas na wydanie wyniku oznacza to ze ma złą organizację pracy, a dla dzieci oznacza to że wynik jest już historyczny i nadaje się tylko do "dochodzenia epidemiologicznego" by go porownać z następnym lub poprzednim...

Badanie	Interpretacja
Bakterie	Obecność bakterii może świadczyć o zakażeniu któregoś z odcinków układu moczowego - cewki moczowej, pęcherza, miedniczki nerkowej lub nerek.
Białko	Jeśli pojawi się przejściowo może świadczyć o podwyższonej temperaturze, przemarznięciu, znacznym wysiłku fizycznym. Kiedy utrzymuje się w moczu dłużej może to świadczyć o problemach z nerkami lub z drogami moczowymi. Białkomocz to stan wydalania z moczem ponad 150 mg białka na dobę.
Cukier (glukoza)	Występowanie w kilku kolejnych analizach świadczy o cukrzycy. Jeśli u osoby chorej na cukrzycę stwierdza się cukier oznacza to, że cukrzyca jest nieprawidłowo leczona.
Ciała ketonowe	Obecność ciał ketonowych (kwas beta - hydroksymasłowy, kwas acetooctowy oraz aceton, produkt ich przemiany) świadczy o zaburzeniach przemiany węglowodanowej i tłuszczowej, a przede wszystkim o źle leczonej cukrzycy. W jednorazowej próbce moczu obecność ciał ketonowych jest najczęściej efektem stanu gorączkowego, wymiotów, głodzenia, a także przy stosowaniu diety bogatotłuszczowej.
Bilirubina	Wzrost stężenia bilirubiny całkowitej występuje w żółtaczce, w ciąży i u noworodków. Wzrost stężenia bilirubiny związanej (estryfikowanej) występuje w wirusowym zapaleniu wątroby, w uszkodzeniu wątroby na skutek zatrucia, w marskości wątroby, w chorobach metabolicznych, w cholestazie wątrobowej, pomaga również w różnicowaniu typów żółtaczek.
Kreatynina	Przy prawidłowej czynności nerek ilość kreatyniny w moczu jest wielkością stałą i zależną od masy mięśniowej. Zmniejszenie ilości wydalanej kreatyniny z moczem jest najczęściej wynikiem ostrej lub przewlekłej niewydolności nerek.
Krwinki białe (leukocyty, WBC)	Stwierdzenie w polu widzenia 10 i więcej leukocytów przemawia za istnieniem leukocyturii, tj. zwiększonego wydalania krwinek białych. Jest ono wynikiem przenikania krwinek białych do moczu w jakimkolwiek odcinku układu moczowego. Najczęstszą przyczyną są ostre i przewlekłe bakteryjne zakażenia układu moczowego. Zwiększona ilość leukocytów może być spowodowana przez śródmiąższowe zapalenie nerek jako wynik reakcji na leki (np. aminoglikozydy, cefalosporyny, tuberkulostatyki, sulfonamidy, leki diuretyczne, cyklofosfamid, niesterydowe leki przeciwzapalne, fenacetyna, sole litu, azatiopryna), toksyny, jady egzogenne, czynniki fizyczne. Ponadto może być spowodowane przez duży wysiłek fizyczny, stany gorączkowe, odwodnienie, przewlekła niewydolność krążenia, zmiany zapalne narządów sąsiadujących z układem moczowym.
Krwinki czerwone (erytrocyty, RBC)	Krwiomocz, podobnie jak białkomocz, jest bardzo częstym objawem chorób układu moczowego. Źródłem krwinkomoczu (niewielka, niewidoczna dla oka utrata krwinek czerwonych) lub krwiomoczu może być uszkodzenie zarówno nerki, jak też każdego odcinka dróg moczowych. Najczęstszą, najbardziej popularną przyczyną jest kamica nerkowa, a szczególnie atak kolki nerkowej. Obecność powyżej 10 krwinek w polu widzenia mogą sugerować też gruźlicę, zaburzenia krzepnięcia krwi, niewydolność krążenia, marskość wątroby. Zwiększona zawartość krwinek czerwonych może być też spowodowana stosowaniem leków - pochodnych dikumarolu i heparyny. Czasem krwiomocz może być spowodowany domieszką krwi miesiączkowej, urazem dróg moczowych w czasie wykonywania niektórych badań inwazyjnych. W tych przypadkach krwiomocz określany jest jako rzekomy.
Kwas moczowy	Zwiększony poziom kwasu moczowego występuje w nadmiernej podaży zasad purynowych, wzmożonej syntezie zasad purynowych, w ostrej lub przewlekłej niewydolności nerek, po niektórych lekach moczopędnych, w zatruciu tlenkiem węgla, ołowiem, w nowotworach. Zmniejszone wydalanie kwasu moczowego występuje w niedoborze oksydazy ksantynowej w czasie stosowania diety ubogopurynowej.
Mocznik	Podwyższona zawartość mocznika wskazuje ma stosowanie diety bogatobiałkowej, odwodnienie, niewydolność nerek.

Posiew moczu pozwala na wykrycie i identyfikację bakterii i drożdżaków obecnych w moczu. Mocz produkowany jest w nerkach, znajdujących się po obu stronach kręgosłupa, u podstawy klatki piersiowej. Nerki filtrują i usuwają z krwi zbędne substancje. Wraz z wytwarzanym przez nie moczem, żółtym płynem, usuwane są na zewnątrz. Mocz wędruje moczowodami z nerek do pęcherza, w którym jest zatrzymywany na pewien czas i następnie wydalany przez cewkę moczową. Mocz jest w zasadzie jałowy ale czasami bakterie, rzadziej drożdżaki, mogą dostać się do cewki moczowej z zewnątrz, ze skóry i wędrując w górę dróg moczowych powodować ich zakażenie.

W celu wykonania posiewu moczu, mała jego próbka nakładana jest na jedną lub więcej płytek agarowych (cienka warstwa odżywczej galaretki) i inkubowana w temperaturze odpowiadającej temperaturze ciała. Wszystkie drobnoustroje obecne w moczu rosną w ciągu 24-48 godzin w formie małych okrągłych kolonii. Wielkość, kształt i kolor kolonii jest wskazówką z jakimi bakteriami mamy do czynienia. Liczba kolonii wskazuje na ilość bakterii obecnych w wyjściowej próbce. Pracownik laboratorium ogląda kolonie rosnące na agarze, liczy je i sprawdza ile typów kolonii wyrosło. Jeżeli próbka moczu została prawidłowo pobrana to wykryte bakterie są odpowiedzialne za zakażenie. Zwykle jest to jeden rodzaj bakterii występujący w dużej liczbie. Czasami może wyrosnąć więcej rodzajów. Przyczyną tego będzie albo zakażenie wieloma drobnoustrojami chorobotwórczymi (patogenami), albo zanieczyszczenie pochodzące ze skóry powstałe podczas pobierania moczu.

Pracownik laboratorium z każdego rodzaju kolonii występujących w znamiennie dużej liczbie, wykonuje preparat na szkiełku podstawowym, suszy i barwi (barwienie Grama). Preparat następnie jest oglądany w mikroskopie. Różne rodzaje bakterii mają różny kolor i kształt. Np. Escherichia coli bakteria, która jest przyczyną większości zakażeń dróg moczowych będzie widoczna jako Gram ujemna pałeczka (różowa pałeczka), a Lactobacillus, który jest częstym zanieczyszczeniem pochodzącym z pochwy, będzie widoczny jako Gram dodatnia pałeczka. Niektóre z tych bakterii jak Lactobacillus łatwo rozpoznawane przez doświadczonego pracownika jako niechorobotwórcze (nie wywołujące infekcji) i nie wymagające dalszego opracowania. Inne, np. Gram ujemne pałeczki, reprezentują grupy podobnych bakterii i wymagają dalszych dodatkowych badań w celu dokładnego oznaczenia rodzaju i typu bakterii.

Na podstawie uzyskanych informacji, pracownik laboratorium przekazuje lekarzowi wstępny raport o liczbie i rodzaju bakterii (lub grzybów) obecnych w moczu. Może być to informacja: "brak wzrostu po 24 godzinach" (nic nie rośnie na agarze) albo "mniej niż 10 000 bakterii/ml" (niewielka liczba bakterii) albo "więcej niż 100 000 bakterii/ml, pałeczki Gram ujemne; identyfikacja i oznaczenie wrażliwości w toku" (pacjent prawdopodobnie ma infekcję wywołaną przez bakterie Gram ujemne, które wymagają dalszej identyfikacji.

Jeżeli po 24-48 godzinach nie widać wzrostu bakterii na agarze lub jest on nieznaczny przyjmuje się wynik posiewu za ujemny i kończy się badanie. Jeżeli natomiast obecny jest jeden lub więcej patogenów (bakterii chorobotwórczych) przeprowadza się dalsze badania. W celu identyfikacji bakterii stosuje się testy biochemiczne i następnie oznaczenie wrażliwości, które pokazuje zdolność bakterii do wzrostu w obecności określonych leków przeciw bakteryjnych. Pozwala to na wskazanie najbardziej skutecznego antybiotyku w leczeniu wykrytego zakażenia.

Jak pobiera się próbkę do badania?
Mocz na posiew może być pobrany o każdej porze. Ponieważ istnieje potencjalne niebezpieczeństwo zanieczyszczenia moczu bakteriami i komórkami pochodzącymi z okolicznej skóry podczas pobierania próbki (szczególnie u kobiet) ważne jest przed pobraniem dokładne umycie genitali i okolic sromu. Kobieta powinna umyć srom ruchami od przodu do tyłu, mężczyzna powinien umyć koniec prącia. Początkowy strumień moczu oddawany jest do toalety, następnie, tzw. środkowy strumień oddaje się do specjalnego, jałowego pojemnika (kilkadziesiąt ml) i pozostały znowu do toalety. Ten typ pobierania próbki nazywany jest pobraniem czystego środkowego strumienia moczu.

Co oznacza wynik?
Obfity wzrost jednego rodzaju bakterii (więcej niż 10 000 jednostek tworzących kolonie (CFU)/ml) przyjmuje się jako wynik dodatni posiewu moczu. Hodowla, w której albo nie stwierdza się wzrostu w ciągu 24 lub 48 godzin lub wzrost jest mniejszy niż 10 000 CFU/ml, zwykle świadczy, że nie ma zakażenia. Jeżeli jednak objawy utrzymują się posiew powinien być powtórzony aby sprawdzić czy bakterie nie występują w mniejszej liczbie lub inne drobnoustroje nie rosnące na stosowanych płytkach agarowych. Obecność białych krwinek przy małej liczbie bakterii u chorego z objawami wskazuje na ostre zapalenie cewki moczowej o nieustalonej etiologii.

Jeżeli wyrasta więcej gatunków bakterii, świadczy to prawdopodobnie o zanieczyszczeniu, szczególnie jeżeli obecny jest Lactobacillus i inne nie chorobotwórcze bakterie występujące w pochwie. Jeżeli jednak objawy nie ustępują, lekarz może zlecić powtórzenie badania ze zwróceniem uwagi na staranniejsze pobranie próbki.

Obecność znamiennej liczby bakterii jednego rodzaju świadczy o zakażeniu. Przeprowadza się wtedy oznaczenie antybiotykowrażliwości, aby ustalić schemat leczenia. Każde zakażenie bakteryjne może być groźne i może rozprzestrzenić się na inne okolice ciała.
Ponieważ ból jest pierwszym wskaźnikiem zakażenia, szybkie podanie antybiotyku pomoże go ograniczyć.